Το κάλεσμα “Να μπλοκάρουμε τα Πάντα” στις 10 Σεπτεμβρίου του 2025 είναι πολύ διαφορετικό από το κάλεσμα των Κίτρινων Γιλέκων για την κατάληψη των κυκλικών κόμβων τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 2018. Η πηγή του δεν είναι καθάρα ταυτοποιήσιμη, αν και φαίνεται να το έχει ξεκινήσει η Les Essentiels, μια μικρή ομάδα υπέρ του “Frexit”². Πάνω από όλα, δεν περιέχει καμμιά αναφορά που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια συλλογικότητα ή συλλογικότητες γύρω από ένα αναγνωρίσιμο έμβλημα, όπως έχουν ίσως υπάρξει τα Κίτρινα Γιλέκα ή οι “Ομπρέλες” στο Χονγκ Κονγκ. Η τωρινή διάθεση, όπως φαίνεται, είναι μια διάθεση εξέγερσης ή, τουλάχιστον, οργή ή αγανάκτηση (με τον στόχο να είναι αυτός μιας μεγάλης εξάπλωσης³), λες και αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται για να διαδοθεί το κάλεσμα και για να αγκαλιαστεί οποιοδήποτε πιθανό αίτημα και τρόπος δρασης, από τον πιο περιορισμένο, όπως το να βγάλετε από τις μπρίζες τις συσκευές σας, μέχρι τον πιο ακραίο, όπως η περικύκλωση του Παρισιού. Σε αυτό το ασαφές, ομιχλώδες περιβάλλον, είναι εύκολο να ξεχάσει κανείς ότι από την άλλη πλευρά δεν υπάρχει μόνο ένας εχθρός (όποιος και να θεωρηθεί ότι είναι ο κύριος εχθρός – το κράτος και η αστυνομία του, η κυβέρνηση, ο Μακρόν), αλλά μια ολόκληρη οργάνωση κοινωνικών σχέσεων στην οποία ηθελημένα ή αθέλητα συμμετέχουμε, με την διάρθρωση ιεραρχικής, αμοιβαίας εξάρτησης και διαστρωμάτωσης και η οποία δομεί την κυριαρχία με έναν πολύ πιο πολύπλοκο τρόπο από αυτόν της απλής αντίθεσης ανάμεσα σε αυτούς και εμάς, σαν να υπήρχαν μόνο δυο δυνάμεις, αντιμέτωπες η μια με την άλλη, και σαν να ήταν αρκετό για “εμάς” να πάρουμε την πρωτοβουλία όποια στιγμή θέλουμε, οπότε γιατί όχι στις 10 Σεπτεμβρίου ;

Κοιτάζοντας εκ των υστέρων, το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων επέδειξε μια καταπληκτική ικανότητα να καθορίζει στόχους που λάμβαναν υπόψιν τη γεωγραφική και κοινωνική κατάσταση όσων συμμετείχαν στο κίνημα. Είχαν συνείδηση της αδυναμίας τους να μπλοκάρουν στην πραγματικότητα οτιδήποτε, επειδή είχαν επίγνωη της σχετικής εξωτερικότητάς τους με τις σχέσεις εκμετάλλευσης και παραγωγής. Κατά συνέπεια, τα μέρη που επιλέγονταν για κατάληψη δεν ήταν κόμβοι παραγωγής αλλά περιοχές κυκλοφορίας που ο καθένας θα μπορούσε να ιδιοποιηθεί, αν και μόνο προσωρινά, ή τουλάχιστον να επαπροσδιορίσει τη χρήση τους (από την ανταλλαγή ροών προϊόντων στην ανταλλαγή λέξεων, χωρίς αυτό να τυποποείται σε λόγια για τα λόγια, όπως συνέβαινε μερικές φορές με το κίνημα Nuit Debout ή στις ατέλειωτες συζητήσεις που τόσο αγαπούν οι “ριζοσπάστες”). Κοντολογής, μετέτρεψαν συγκεκριμένα τις αδυναμίες τους σε μια δύναμη, μάλλον, από το να επιδεικνύουν σε όλους τις αδυναμίες τους για να τις δουν, όπως έκαναν οι υποστηρικτές της κίβδηλης “σύγκλισης των αγώνων” εκείνη την περίοδο. Η δύναμη των Κίτρινων Γιλέκων ήταν, μεταξύ άλλων, ότι κράτησαν μια ισορροπία ανάμεσα στην άμεση δράση και τον ελεύθερο, αλλά μετρημένο, λόγο (θέματα που προκαλούσαν διαιρέσεις παραμερίζονταν συνήθως ή θεωρούνταν δευτερεύοντα), και ο καθημερινός αναστοχασμός του κινήματος για τον εαυτό του. Δεν χάθηκε ποτέ στα ζιζάνια της κουβέντας, ούτε ενεπλάκη σε διάλογο με τις αρχές ή τα ΜΜΕ – εξ ου η σχετική μη αφομοίωσή του και το γεγονός ότι δεν υπήρξε ποτέ κάτι να διαπραγματευτεί.

Ποια είναι η κατάσταση σήμερα ; Οι λόγοι της οργής είναι ακόμα εκεί, και ακόμα πιο ενισχυμένοι. Δεν έχουμε πολλές αξιόπιστες πληροφορίες για τον κόσμο πίσω από το κάλεσμα της 10ης Σεπτεμβρίου αλλά αυτό που ξέρουμε σίγουρα είναι ότι δεν έχουν τρόπο να “μπλοκάρουν τα πάντα”, εκτός και αν αναλάβουν δράση οι φορτηγατζήδες. Αντίστροφα, στη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης είδαμε ότι τα κομμάτια των εργαζόμενων, ή άλλων εργατών, που ξαφνικά χαρακτηρίστηκαν ως ουσιαστικοί ήταν ουσιαστικοί ακριβώς επειδή η δραστηριότητά τους συνεχίστηκε στη διάρκεια της κρίσης ενώ, συγκρίνοντας, η προσωρινή δραστηριότητα άλλων σταμάτησε.

Σύμφωνα με μερικές έρευνες, όπως αυτή της Le Monde στις 2 Σεπτεμβρίου 2025, η πρωτοβουλία έχει τις ρίζες της βασικά σε μικρές και μεσαίου μεγέθους πόλεις, λιγότερο στις μεγάλες πόλεις, μια τάση που την καθιστά τόσο παρόμοια με τα Κίτρινα Γιλέκα – ένα κίνημα που δεν ήταν πολύ αστικό – όσο και διαφορετική από αυτά, καθώς δεν συγκεντρώνεται σε απομακρυσμένες περιοχές. Εργάτες/εργαζόμενοι και συνταξιούχοι, δυο κεντρικές ομάδες στα Κίτρινα Γιλέκα, υπο-αντιπροσωπεύονται. Αντίθετα, μάνατζερ, σπουδαστές και οικονομικά ανενεργοί υπερ-αντιπροσωπεύονται. Η καμπάνια “Μπλοκάρετε τα Πάντα” οδηγείται λιγότερο από μια άμεση εμπειρία οικονομικής επισφάλειας και περισσότερο από μια ισχυρή αριστερή πολιτικοποίηση, έστω και αν θέλει να είναι ανεξάρτητη από τα κόμματα και δεν εμπλέκεται σε συνδικαλιστικές μορφές δράσης. Σε αυτό προστίθεται και μια επιθυμία να εμπλακεί για “τους άλλους”, που μοιάζει να τροφοδοτεί την κινητοποίησή τους. Τώρα, παρ’ όλο που πραγματικά υπάρχουν “άλλοι”, δεν φαίνεται να συνιστούν τον “στόχο” προτίμησης του πολιτικοποιημένου περιθωρίου, που μάλλον σκέφτεται μόνο με όρους “αιτιών” παρά συγκεκριμένων καταστάσεων (έτσι το ζήτημα της αγοραστικής δύναμης εμφανίζεται μόνο έμμεσα, μέσω της επιθυμίας να πολεμηθεί η κοινωνική ανισότητα· και η κριτική στον κρατικό καταναλωτισμό μοιάζει επίφοβη αν, απομακρυνόμενο από το αρχικό του πλαίσιο της αποανάπτυξης, το κίνημα καταλήξει να συντάσσεται με μια ευρύτερη κριτική στον κοινωνικό παρεμβατισμό του κράτους – όπως μπορεί να ειδωθεί με τον προτεινόμενο καινούριο προϋπολογισμό, την έμφαση της κυβέρνησης στη μείωση του χρέους, τον περιορισμό της υγειονομικής βοήθειας στους ξένους κλπ.). Εν ολίγοις, αυτή η εθελοντιστική έγνοια για τους άλλους είναι πιθανόν να βρεί μικρή ανταμοιβή, αφήνοντας τους πρωταγωνιστές της στη θέση των αξιωματικών χωρίς στρατό.

Αυτή η εξωτερική προσέγγιση δεν φανερώνεται εδώ η ίδια με ένα κάλεσμα για το μπλοκάρισμα δημόσιων χώρων, όπως στους οδικούς δακτύλιους ή σε διαμαρτυρίες στον δρόμο, αλλά μάλλον σε ένα κάλεσμα για οργάνωση ώστε να μπορούμε να κάνουμε τα πάντα από το σπίτι και με τους δικούς μας όρους, προάγοντας την ιδέα ότι εμείς κυριαρχούμε πάνω τις μηχανές μάλλον και όχι αυτές σε εμάς. Η ιδέα είναι να μπλοκάρουμε το οικονομικό “σύστημα” ατομικά, σαν να ήταν κάτι εξωτερικό σε μας. Πρώτα και κύρια, είναι η ιδέα ενός άσπιλου λαού που δεν μπορεί παρά να ξυπνήσει κακές αναμνήσεις⁴· το κάλεσμα προσποιείται, επίσης, ότι αυτός ο “λαός” έχει ήδη θέσει τον εαυτό του σε κίνηση χάρις στην ικανότητά του να “χακάρει” μικρο-τεχνολογίες. Ενώ κάποιοι καυχιούνται (πχ. ο Paolo Virno⁵) για την υποτιθέμενη “συλλογική ευφυΐα” των κινημάτων, που έχουν ήδη ενσωματώσει τη γενική διάνοια, και, γιατί όχι, παρεμπιπτόντως, την Τεχνητή Νοημοσύνη⁶, είναι αρκετό να εγείρουμε αμφιβολία σχετικά με την υποτιθέμενη “αυτονομία” της, γιατί εδώ βρισκόμαστε αρκετά μακριά από τις αρχικές εργατίστικες θέσεις που ο Virno διεκδικεί υποτιθέμενα ως δικές του.

Το κάλεσμα για μια “απεργία καταναλωτών” μόνο υψώνει ακόμα περισσότερο αυτή την εξωτερικότητα και υποβαθμίζει το κοινωνιολογικό υπόβαθρο αυτών που έχουν ξεκινήσει την καμπάνια, καθώς μια σχετικά μεγάλη αναλογία του πληθυσμού έχει ήδη “κατέβει σε απεργία” ενάντια στις διακοπές και οτιδήποτε άλλο πέρα από την αγορά των βασικά αναγκαίων⁷.

Με τον ίδιο τρόπο που η επιβολή του Άρθρου 49.3⁸ από την κυβέρνηση έπνιξε τον κίνημα για τις συντάξεις τον Ιούνιο του 2023, κάτω από έναν καταιγισμό δημοκρατικών επιχειρημάτων που τέθηκαν από δυνάμεις που λίγα είχαν να κάνουν με το ίδιο το κίνημα, το κίνημα της 10ης Σεπτεμβρίου έχει ήδη πετύχει το μη ηθελημένο κατόρθωμα να ασφυκτιά, πριν καλά-καλά εκκολαφθεί, καθώς γίνονται προσπάθειες παρείσφρυσης από πολιτικές δυνάμεις (τα κόμματα του πρώην Νέου Λαϊκού Μετώπου και διάφορες ομάδες της “αριστεράς της αριστεράς”) ή συνδικάτα (SUD), που έχουν ορκιστεί να ξεγελαστούν για δεύτερη φορά, μετά την τυφλότητά τους στο κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων.

Η “απροσδιοριστία” που αναφέρεται από μερικούς⁹ είναι λοιπόν πολύ μικρότερη από ό,τι ήταν με τα Κίτρινα Γιλέκα· όσον δε αφορά το ζήτημα της δύναμής του, αυτή δεν μπορεί να εκτιμηθεί ενώ απουσιάζει οτιδήποτε που να έχει θέσει σε κίνηση αυτό που, προς το παρόν, είναι μόνο ένα κάλεσμα και όχι ένα κίνημα. Σήμερα, υπάρχει ένας συγκεκριμένος βαθμός σύγχυσης ανάμεσα σε αυτό που συνηθιζόταν να αποκαλείται κοινωνικό κίνημα – ακόμα και στις εκδοχές του “νέου κοινωνικού κινήματος” από το 1986 και ύστερα, για παράδειγμα στη Γαλλία, με τα κινήματα των οδηγών των τραίνων και των νοσηλευτριών, στη διάρκεια των οποίων το κόκκινο νήμα των ταξικών αγώνων δεν είχε ακόμα κοπεί (οι συντονισμοί παραγκωνίζουν προσωρινά τα συνδικάτα) – και κινήματα όπως αυτά που αναδύονται από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2010 και ύστερα. Ακολουθώντας τα βήματα του Stéphane Hessel, η πρωτοβουλία Nuit Debout προήγαγε την αγανάκτηση και τον δημόσιο λόγο μέσα από μια αίσθηση εμπλοκής των πολιτών. Από την πλευρά τους, τα Κίτρινα Γιλέκα εξέφρασαν την αμεσότητα ανθρώπων που είχαν μπουχτίσει και την άμεση δράση, αν και με μια βαθμιαία αναφορά στη Γαλλική Επανάσταση που μάλλον ιστορικοποίησε και πολιτικοποίησε το κίνημα από τα μέσα παρά μέσω της παρέμβασης εξωτερικών δυνάμεων. Παρά τις επικρίσεις που εκτοξεύτηκαν προς αυτήν¹⁰, η προώθηση της πρωτοβουλίας RIC¹¹ [μια πρωτοβουλία για τη διενέργεια δημοψηφίσματος – αγγλική μετάφραση] έδειξε μια επιθυμία κίνησης προς την θεσμοποίηση μάλλον παρά σηματοδότησε μια επιθυμία αυτο-θεσμοποίησης· αυτό που επιδιώχτηκε ήταν πρακτικές άμεσης δημοκρατίας που βρίσκονταν έξω από τις φόρμες που “λατρεύονται” στους ιστορικούς προλεταριακούς αγώνες. Αυτή η τάση εξισορρόπησε μια τάση προς την εκκαθάριση [dégagisme, “Πετάξτε τους όλους έξω !” – αγγλική μετάφραση] παρούσα επίσης σήμερα στην απεύθυνση, η οποία μοιάζει να συνδυάζει μια τάση σκέψης με βάση τον “πολίτη” [civic-mindedness] και αριστερό λαϊκισμό (κάτι που εξηγεί την στεντόρεια υποστήριξη από την Ανυπότακτη Γαλλία, La France Insoumise).

Εξίσου αμφιλεγόμενος είναι ο υπαινιγμός ότι η “απροσδιοριστία” του κινήματος μπορεί τελικά να είναι μια πηγή δύναμης ή ισχύος. Στην πραγματικότητα, η ισχύς προϋποθέτει ισχυρή αποφασιστικότητα, όπως είδαμε στις αντιδράσεις του κράτους σε όποιες δυνάμεις το απειλούν γνήσια (τα Κίτρινα Γιλέκα στη Γαλλία, την ποινικοποίηση των αγώνων οπουδήποτε αλλού). Τα Κίτρινα Γιλέκα άντλησαν τη δύναμη αυτή όχι από την απροσδιοριστία της ταξικής τους σύνθεσης και την ετερογένεια των αιτημάτων τους, αλλά από τη δράση τους, από τις συγκρούσεις με το κράτος που προέκυψαν οποτεδήποτε οι διάφορες κολλεκτίβες πάλης τους παρενέβαιναν στον δημόσιο χώρο.

Όπως έγραψε ο Michaël Foessel στη Libération στις 4 Σεπτεμβρίου 2025, η εικονική κινητοποίηση ενός “Δεν θέλουμε άλλο”¹² από τα κάτω αντιστοιχεί σε ένα “Δεν πάει άλλο” από ψηλά, μια κατάσταση που ιστορικά ορίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα ότι συγκροτεί μια προ-εξεγερσιακή φάση – με τη διαφορά ότι οι λέξεις έχουν νόημα μόνο σε ένα ακριβές ιστορικό πλαίσιο. Υπάρχουν λόγοι να αμφιβάλουμε ένα “Δεν θα” από τα κάτω, όταν τόσο συχνά μοιάζει με ένα “Δεν μπορούμε” (από μια συλλογικότητα, ένα κατέβασμα σε απεργία κλπ.). Όσον αφορά το “Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε άλλο” από ψηλά, περιλαμβάνει μια συγκεκριμένη κυβέρνηση με το δικό της σύνταγμα και εκλογικό σύστημα, που προϋποθέτει δύο μπλοκ και όχι τρία. Αυτή είναι απλά μια συγκεκριμένη περίπτωση πολιτικού αδιεξόδου στο γενικότερο πλαίσιο μιας κρίσης σε δημοκρατικά καθεστώτα, δεν ήταν, όμως, τέτοια το 1917 στη Ρωσία, όταν ο Λένιν εκφώνησε την διάσημη αναφορά του.

Παρ’ όλα αυτά, αν και επικρίνουν τα κυρίαρχα ΜΜΕ, όσοι έχουν ξεκινήσει το κάλεσμα δεν έχουν καμμιά ενοχή να χρησιμοποιούν τα μέσα τους, καθώς και αυτά των πολιτικών : το εφέ της αναγγελίας δεν είναι πραγματικό αλλά παράγει πραγματικά αποτελέσματα, όπως θα το έθετε ίσως ο Φουκώ. Νοσοκομεία και κλινικές έχουν ακυρώσει εγχειρήσεις που είχαν αρχικά προγραμματιστεί για τις 10 Σεπτεμβρίου.

Όσον αφορά εκείνους που θα μπορούσαν πραγματικά να θέσουν σε εφαρμογή αποκλεισμούς με νόημα, αν το ήθελαν, κάλεσαν για απεργία στις 18 Σεπτεμβρίου, μην θέλοντας να αναμειχθούν με το “Μπλοκάρετε τα Πάντα”, και χάσουν έτσι την πιθανή ηγεσία αυτού που υπάρχει μόνο ως ένα σχέδιο. Μπροστά σε αυτό, οι ελπίδες των συνδικάτων να υπογράψουν ένα είδος καινούριας συμφωνίας της 13ης Μαΐου (1968), όταν το κίνημα (που ουσιαστικά αποτελούνταν μέχρι τότε από σπουδαστές) αποφάσισε να παρακαλέσει για υποστήριξη με αντάλλαγμα μια γενική απεργία, μοιάζουν εδώ ισχνές· αναμφίβολα θα ήταν ικανοποιημένα αν η κυβέρνηση απέσυρε την σχεδιασμένη κατάργηση δύο δημόσιων αργιών. Πραγματικά, παρά το συμπτωματικό κάλεσμα του Μελανσόν για μια γενική απερία, οι τακτικές τους δεν συνεπάγονται οποιαδήποτε επαναστατική συνδικαλιστική αντιστροφή, κάτι που υπονοεί ότι έμαθαν το μάθημά τους από τον αποτυχημένο αγώνα για τις συντάξεις το 2023. Από το τέλος του καλοκαιριού του 2023 μέχρι και σήμερα, αυτό που κυριαρχεί είναι ξεκάθαρα μια διάχυση φόβου από την πλευρά των υπαρκτών δυνάμεων, αλλά και ένα συναίσθημα ήττας και απόγνωσης ανάμεσα σε αυτούς που έδωσαν τους αγώνες. Με αυτή την έννοια, η φωτιά δεν σιγοκαίει κάτω από τη συνηθισμένη επιφάνεια της καθημερινής συναίνεσης.

Σε αντίθεση με αυτό που ισχυρίζονται οι τωρινοί υποστηρικτές της υπόθεσης της αυτονομίας, πρόσφατα κινήματα – τουλάχιστον η έκβασή τους – δεν επιβεβαιώνουν κάποια αυξανόμενη αυτονομία των κοινωνικών κινημάτων, αυτονομία την οποία, πρώτα-πρώτα, αυτά τα ίδια τα κινήματα δεν στόχευαν ποτέ, αλλά συνηγορούν υπέρ μιας αυτονόμησης του ίδιου του κοινωνικού, στον βαθμό που το παλιό κοινωνικό ζήτημα έχει “αορατοποιηθεί” (για να χρησιμοποιήσουμε μια λέξη του συρμού). Αυτό έχει οδηγήσει στην απομόνωση των κινημάτων, που τα ΜΜΕ μάς λένε, ότι όλοι υποστηρίζουν… από μια απόσταση. Το κορνάρισμα κλάξον εδώ, το χτύπημα κατσαρολιών και τηγανιών εκεί, δεν έχουν περισσότερη επίδραση από τα συνθήματα των φιλάθλων σε όλα τα στάδια…εκτός και αν πιστεύετε ότι όλα είναι απλά ένα θέαμα.

Temps critiques, Τρίτη 9 Σεπτεμβρίου 2025.

 

Μετάφραση [στα Αγγλικά] από το Ill Will

 

Σημειώσεις